حسنعلى خان افشار
180
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
شاگرد سيد محمد طباطبايى و سيد حسين نهاوندى و ميرزا ابو القاسم قمى بوده است و از آنها درجهء اجتهاد گرفته است . همچنين با دختر ابو القاسم قمى ازدواج مىكند و صباى كاشانى به اين مناسبت شعرى مىسرايد : عقل گفتا اسد الهى باز * همسر بنت ابو القاسم شد . در بيشتر كتابها به دانش ، ثروت و نفوذ سياسى او اشاره شده است . در اين باره اعتماد السلطنه مىنويسد : در اواخر حيات دعوى اعلميت و تقدم بر عموم مجتهدين عصر مىفرمود و باب علم را مفتوح مىدانست و در فقاهت مشربى مكاشفه داشت . . . اشتهار علم و . . . او همهء ديار شيعه را محيط بود . . . افزون بر جلالت شأن و عظمت مقدار ، اين بزرگوار در ملك و ثروت و اموال و مستغلات نيز از معاصرين ابناء سلسله كمتر با وى برابر بودند « 1 » . از اين دانشمند دولتمند كه شيخ مرتضى انصارى نيز روزگارى شاگردش بوده است ، جز تعليقهاى بر قواعد الاحكام چيزى برجاى نمانده است . او سه پسر به نامهاى فخر الدين محمد ، جمالالدين محمد ، و نور الدين محمد داشت كه به هر سه خود درجهء اجتهاد داد . حاج ملا اسد الله در سال 1271 ق . در بروجرد جان سپرد و در مدرسهاش دفن گرديد « 2 » . 29 . اين ده بنابر توصيف نويسنده در دو فرسخى بروجرد ، بر سر راه بروجرد - چقلوندى ، قرار داشته است . از قرار معلوم داراى قلعهاى قديمى بوده است كه نويسنده از ويرانى آن سخن مىگويد . تا آنجا كه براى نگارنده مقدور بود ، به كتابهاى موجود مراجعه شد و از آگاهان محلى پرسوجو به عمل آمد . اما نام و نشانى از اين ده به دست نيامد . ازاينرو احتمال مىرود كه ده ياد شده از ميان رفته باشد يا مدتها پيش تغيير نام داده است ، بهگونهاى كه اينك هيچكس از آن چيزى بهخاطر ندارد . 30 . ميدان ، واحد سنجش مسافت است و برابر با 3 / 1 يك ميل و يكميل و يكفرسخ « 3 » . از آنجا
--> ( 1 ) . اعتماد السلطنه ، الماثر و الآثار ، ج 1 ، ص 190 . ( 2 ) . نك . حزين بروجردى ، حسين ، تذكرهء حزين بروجردى ، ص 222 ؛ حبيب آبادى ، ميرزا محمد على ، مكارم الآثار ، ج 1 ، ص 190 . ( 3 ) . دكتر محمد معين ، فرهنگ فارسى ، حرف « م » .